Antyżydowskie wystąpienia, które miały miejsce 9-10 listopada 1938 r. na terytorium całej III Rzeszy, nazwane zostały "nocą kryształową" (nazwa nawiązuje do rozbitego szkła ze sklepowych witryn). Szacuje się, że w w/w wydarzeniach zginęło ok. 90 osób, zniszczono ponad 7 tys. sklepów należących do Żydów, a ok. 1000 synagog zostało podpalonych.

"Noc kryształowa" była kolejnym etapem walki NSDAP o "czystość" rasy narodu niemieckiego. Dla niearyjczyków nie było miejsca w przyszłej Wielkiej Rzeszy. I choć już wcześniej dochodziło do podobnych wystąpień, nigdy ich nie prowadzono na tak wielką skalę i z taką bezwzględnością.

Początek tragicznych wydarzeń, których ofiarami padła ludność żydowska (również i ta posiadająca polskie obywatelstwo) dały wydarzenia z 7 listopada 1938 r., kiedy 17-letni Żyd polskiego pochodzenia Herszel Seibel Grynszpan oddał strzały w kierunku sekretarza ambasady niemieckiej w Paryżu Ernsta vom Ratha. Oto co donosiła polska prasa nt. paryskiego zamachu:

"Niemieckie Biuro Informacyjne donosi z Paryża iż dziś rano dokonano zamachu na sekretarza ambasady niemieckiej w Paryżu von Ratha. Do gabinetu sekretarza przybył osobnik nazwiskiem Herszel Seibel Grünszpan narodowości żydowskiej, prosząc o rozmowę. Wkrótce potem w gabinecie von Ratha rozległy się strzały, a zamachowiec usiłował zbiec. Woźni schwytali Grünszpana i oddali go w ręce policji. Grynszpan zeznał na śledztwie, iż dokonał zamachu, aby zemścić się za swych współwyznawców. Ambasada niemiecka zwróciła się do francuskiego m. s. z. z żądaniem przeprowadzenia surowego dochodzenia, co zostało jej przyrzeczone. Radca ambasady niemieckiej von Rath został raniony w ramię i okolicę wątroby. Von Ratha przewieziono do prywatnej kliniki, gdzie dokonano zdjęć rentgenologicznych. Lekarze, pod których opieką znajduje się ranny, nie mogą dotychczas powiedzieć nic pewnego o stanie zdrowia rannego" ("Polska Zbrojna", nr 309 z 8 XI 1938).

Mimo zabiegów lekarzy vom Rath zmarł 9 listopada, o godz. 16.30. Oskarżony o zabójstwo niemieckiego sekretarza Grynszpan przyznał, że jego czyn był powodowany chęcią zemsty za niemieckie prześladowania Żydów, w tym i jego najbliższych (w dniach 27-29 października 1938 r. przeprowadzono pierwszą masową akcję wysiedleńczą polskich Żydów z terytorium III Rzeszy. W jej toku zmuszono do przejścia przez "zieloną granicę" ok. 6 tys. osób, w tym rodziców Grynszpana). Paryski zamach zaktywizował bojówki hitlerowskie do rozpoczęcia masowych pogromów wobec ludności żydowskiej.

Pełne nienawiści wystąpienia miały miejsce również na obszarze rejencji opolskiej, która w latach 1922-1937 była najbezpieczniejszym dla Żydów miejscem zamieszkania w państwie niemieckim. W wyniku bowiem podpisania przez Polskę i Niemcy (15 maja 1922 r. - red.) Konwencji Genewskiej, ludność żydowska zamieszkująca poplebiscytowy obszar Śląska Opolskiego poddana była pod jej ochronę. W obawie przed opinią zagraniczną i możliwymi międzynarodowymi retorsjami władze Republiki Weimarskiej, a następnie III Rzeszy nie odważyły się na jej jawne łamanie. Do chwili wygaśnięcia konwencji (15 lipca 1937 r.), wszelkie rodzaje prześladowań i szykan wobec nich miały mniej drastyczny charakter niż w innych regionach Niemiec.

Wraz z wygaśnięciem Konwencji Genewskiej ich sytuacja się radykalnie pogorszyła. Trzeba w tym miejscu zaznaczyć, że ludność pochodzenia żydowskiego nie stanowiła w rejencji opolskiej jakiejś większej liczebności (jedynie 0,7% w 1938 r.). Prawie 45-tysięczne Opole zamieszkiwało 525 osób narodowości żydowskiej.

Informacje związane z zamachem na vom Ratha, mieszkańcom opolskiego grodu przyniósł dziennik "Oberschlessische Tageszeitung Oppelner Nachrichten". W komentarzu z 8 listopada 1938 r., dziennik ostro wypowiadał się nt. przyszłości Żydów zamieszkujących III Rzeszę. Stwierdzano, iż cierpliwość Niemców wobec skutków paryskiego zamachu się dobiegła końca.

Tablica pamiątkowa postawiona na miejscu gdzie do 1938 r. stała opolska synagoga

9 listopada 1938 r. (w 15. rocznicę nieudanego puczu w Monachium), o godz. 17.00 rozpoczęto uroczystości poświęcone pamięci bojowników o faszystowskie Niemcy.

O godz. 23.30 przed opolskim Ratuszem zebrali się członkowie Hitlerjugend (HJ), Sturmabteilung (SA) i Schutzstaffel (SS). Skandując antysemickie hasła, członkowie SS i SA udali się do opolskiego rabina Hansa Hirschberga. Siłą przyprowadzili go do synagogi (mieściła się przy dzisiejszej ul. Piastowskiej) i zmusili do podpalenia jej wnętrza. W taki sposób płomień zaczął pochłaniać wybudowaną w 1897 r. perłę opolskiej architektoniki. Straż pożarna przybyła na czas, aby ugasić pożar, jednakże jej głównym zadaniem nie była akcja gaśnicza, a udaremnienie rozszerzenia się pożaru na "aryjskie" budynki. W tym samym czasie inne zorganizowane grupy niszczyły mienie żydowskie w centrum miasta.

W wyniku "kryształowej nocy" w Opolu, doszczętnie zniszczona została synagoga, zdemolowano Dom Stowarzyszenia Żydowskiego oraz witryny 13 opolskich sklepów. W czasie nocnych wydarzeń aresztowanych zostało również 13 Żydów w wieku 20-60 lat.

Podobne wydarzenia miały miejsce również w innych miejscowościach rejencji opolskiej. Niszczono głównie obiekty kultu religijnego (m.in. w Kluczborku, Wołczynie, Oleśnie, Prudniku, Głubczycach, Głogówku, Bytomiu), obiekty gospodarcze oraz sklepy należące do Żydów. Większość z 24 synagog znajdujących się w obrębie rejencji opolskiej, do 1 września 1939 r. została rozebrana.

"Noc kryształowa", która 9-10 listopada 1938 r. tak mocno dotknęła ludność żydowską była początkiem nowego etapu ich prześladowania. Członkowie SA, SS i HJ - mając przyzwolenie władz - z coraz większą bezwzględnością traktowali ludność wyznającą judaizm. Szczytem zaś wszystkiego była ustawa Hermanna Göringa z dnia 12 listopada 1938 r., która ustanowiła wobec niemieckich Żydów - w ramach "pokuty" - grzywnę w wysokości 1 mld marek.


Wszystkich zainteresowanych wydarzeniami "kryształowej nocy" w rejencji opolskiej odsyłamy do następujących pozycji:

E. Mendel, "Noc kryształowa" w Opolu, [w]: "Kwartalnik Opolski", nr 4, Opole 1981. K. Jońca, "Noc kryształowa" na Śląsku Opolskim na tle polityki antyżydowskiej Trzeciej Rzeszy, [w]: "Studia Śląskie, t. XXXVII, Opole 1980.

Archiwalne zdjęcia

Facebook

Polecamy

CPR certification onlineCPR certification onlineCPR certification online